Archiwum Państwowe w Przemyślu

Półka Archiwisty

Artykuły

Przejdź do - Listy do matki

Listy do matki

24 maja 2018

Sztuka epistolografii obecnie zanika, a listy przechowywane w archiwach i domowych zbiorach są pamiątką z czasów, gdy były jedną z najbardziej powszechnych form komunikacji. Wśród korespondencji przechowywanej w zasobie Archiwum Państwowego w Przemyślu znajdują się listy hrabiów Krasickich - Ksawerego (1800-1843) i Edmunda (1808-1894), kierowane do ich matki – Julii z Mniszchów Krasickiej (1777-1845). Liczą one ponad 2500 stron i pochodzą z lat 1824-1845. Większość z nich pisana jest w języku francuskim, który w XIX wieku był językiem dyplomacji i elit. Bracia Krasiccy w listach kierowanych do siebie,  ojca (Franciszka Ksawerego Krasickiego) i innych członków rodziny posługują się językiem polskim, zaś w korespondencji do matki – głównie językiem francuskim, wtrącając jedynie polonizmy. Listy do matki rozpoczynają pozdrowienia i grzecznościowe zwroty: Ma chéire Mamam!Trés mére et bonne Mamam! Dalsza część tekstów poświęcona jest głównie sprawom życia codziennego oraz relacjom z podróży.

Zespół nr 158 Archiwum Zamku Leskiego Krasickich zawiera także listy Julii z Mniszchów Krasickiej pisane do jej matki – Marianny z Ossolińskich Mniszchowej (ok. 1731-1802), w których często zwraca się do niej: Moja najukochańsza mamuniu! Jak mamę serdecznie kocham! Rączki mamie milion razy całuję!

Wszystkim Mamom z okazji Ich święta życzymy równie pięknych listów i wyznań od pociech!

Część jednostek archiwalnych, zawierających listy Krasickich do matek (sygn. 225, 232, 240), znajdujących się w zespole nr 158 Archiwum Zamku Leskiego Krasickich została zdigitalizowana i jest dostępna na stronie Archiwum. http://www.przemysl.ap.gov.pl/skany/

 

 

 

 

 

Przejdź do - Pikniki, rauty, herbatki...

Pikniki, rauty, herbatki...

25 czerwca 2018

W okresie letnim różne instytucje, władze miejscowości organizują pikniki i inne imprezy plenerowe. W tym roku także w Archiwum Państwowym w Przemyślu odbył się Piknik Archiwalny z okazji Międzynarodowego Dnia Archiwów.

W naszym zasobie zachowało się wiele zaproszeń na pikniki, rauty, bale, herbatki, kierowanych do hrabiny Marii Dunin i jej rodziny. Przechowywane są one w zespole nr 2320 Materiały rodziny Duninów. Maria Dunin z Pruszyńskich (1859-1940) była żoną Stanisława Dunina (1853-1903). Dunionowie właścicielami majątku i dworu w Kopytówce – miejscowości obecnie leżącej w powiecie wadowickim, w województwie małopolskim. Wśród archiwaliów znajdują się zaproszenia na pikniki organizowane w Hotelu Bristol w Tarnowie przez specjalnie powołany komitet. Odbywały się one przeważnie w okresie karnawału. Zachowało się również m.in. zaproszenie na raut w Teatrze Starym w Krakowie z okazji przyjazdu do miasta Arcyksięcia Karola Franciszka Józefa i Arcyksiężny Zyty w dniu 29 czerwca 1912 roku.

Maria Duninowa wraz z córkami (Albiną i Olgą Cecylią) bywała także na podwieczorkach, wieczorach i herbatkach, a zapraszała je m.in. Andrzejowa Potocka (Krystyna, żona marszałka Galicji hrabiego Andrzeja Potockiego) czy „Pawłowie Sapiehowie” (Paweł Jan Sapieha i jego żona Matylda). Pani Duninowa również była gospodynią wystawnych przyjęć (świadczyć o tym może fragment menu obiadu w Kopytówce w dniu 22 maja 1912 roku) oraz wspólnych obiadów, na które zapraszano m.in. miejscowego proboszcza.

 

Przejdź do - Wiosna Ludów w Galicji 1848 rok

Wiosna Ludów w Galicji 1848 rok

24 kwietnia 2018

Wiosna Ludów w Galicji była wielkim wydarzeniem w historii Europy. W tym roku przypada 170. rocznica jej wybuchu. W społeczeństwie polskim Wiosna Ludów obudziła nadzieje na uzyskanie swobód autonomicznych, głosiła hasła rewolucji społecznej oraz prawa każdego narodu do bytu państwowego. Jej wydarzenia miały decydujący wpływ na zniesienie pańszczyzny w Galicji. W Krakowie, Przemyślu, Sanoku, Rzeszowie i innych miastach galicyjskich odbywały się wielkie demonstracje mieszkańców. 21 marca 1848 we Lwowie utworzono Komitet Narodowy, a następnie Gwardię Narodową, będąca ochotniczą formacją wojskową. W kwietniu powstała reprezentacja polskiego społeczeństwa – Rada Narodowa Centralna we Lwowie, natomiast przedstawiciele Rusinów zorganizowali Główną Radę Ruską.

Zniesienie cenzury i ogłoszenie wolności druku wywołało gwałtowny, kilkumiesięczny rozwój czasopiśmiennictwa w Galicji. Ukazywało się także wiele druków ulotnych. Pojawiło się wiele nowych tytułów, a zasadnicze zmiany w organizacji pracy redakcji stały się później podstawą w kształtowaniu nowoczesnej prasy.

W zespole Archiwum Zamku Leskiego Krasickich pod sygn. 382 zgromadzono wiele druków oraz pism, związanych z wydarzeniami roku 1848. Wśród nich znajdują się m.in.: imienne upoważnienie do zbierania datków na rzecz Rady Narodowej Centralnej oraz pokwitowanie, egzemplarze czasopism, wierszy, petycji, prospektów, wydawanych w 1848 roku.

Przejdź do - Wiklinowy koszyczek ze święconką

Wiklinowy koszyczek ze święconką

26 marca 2018

Do bogatych tradycji wielkanocnych należy święcenie pokarmów w Wielką Sobotę. W czym przynosimy je do poświęcenia? Zazwyczaj w wiklinowych koszykach różnych rozmiarów i kształtów. Z tradycji koszykarskich znany jest Rudnik nad Sanem, zwany "polską stolicą wikliny".

W zasobie Archiwum Państwowego w Przemyślu znajdują się akta Spółdzielni "Wierzba", należącej do Związku Producentów Wikliny we Lwowie, powstałej w 1928 roku. Spółdzielnia zrzeszała część producentów wyrobów wikliniarskich z Rudnika i okolic.

Wyroby członków Spółdzielni w okresie międzywojennym były eksportowane do Anglii, Danii, Austrii, Stanów Zjednoczonych, Francji, Holandii. Stałą współpracę utrzymywano z firmą L. Kammermanns z Rotterdamu, a spośród wyrobów oferowano: stoły, fotele, leżanki i bujanki, taborety, kosze na papiery, etażerki, łóżeczka, kosze na roboty damskie, kosze miastowe, budki kąpielowe oraz tzw. galanterię.

W aktach Spółdzielni, zachowanych w Archiwum znajdują się m.in.: fotografie wyrobów i ich cenniki, korespondencja z firmą L. Kammermans z Rotterdamu, spis importerów wyrobów koszykarskich oraz korespondencja dotycząca ich sprzedaży z lat II wojny światowej.

Przejdź do - Mija 250 lat od zawiązania Konfederacji Barskiej

Mija 250 lat od zawiązania Konfederacji Barskiej

26 lutego 2018

Rok 2018 został uchwalony przez Sejm Rokiem Konfederacji Barskiej. 250 lat temu, 29 lutego 1768 roku w Barze na Podolu zawiązał się związek szlachty polskiej w obronie wiary katolickiej i niepodległości Rzeczypospolitej, skierowany przeciwko kurateli Imperium Rosyjskiego, Stanisławowi Augustowi Poniatowskiemu oraz popierającym go wojskom rosyjskim. W zasobie Archiwum Państwowego w Przemyślu w zespole Archiwum Zamku Leskiego Krasickich w jednostce o sygn. 488 oryginalnie zatytułowanej: Papiery współczesne dotyczące konfederacji barskiej, znajdują się odpisy uniwersałów, dokumentów oraz pism powstałych w okresie konfederacji.

Są to m.in. odpisy pism publicystycznych, odnoszących się do sprawy konfederacji i ukazujących, często w utworach satyrycznych postacie związane z sytuacją polityczną Rzeczypospolitej w latach 1768-1772. Są to: fragment Myśli Imci Pana Dzieduszyckiego, cześnika koronnego nad teraźniejszą robotą 18 martii 1768 do Baru, zbierających oskarżenia pod adresem konfederacji wysuwane przez jej adwersarzy; tekst komedii warszawskiej Perekińczyk, w której został przedstawiony Teodor Wessel (jeden ze stronników konfederacji); Rozmowa księcia Gabriela Junoszy Podoskiego z księdzem sufraganem, ekskapucynem Przedwojewskim d. 1 May 1769; Siedem psalmów, w których wolność polska czyni lamentacje nad upadkiem swoim.

Zachowały się także odpisy uniwersałów i manifestów wydawanych przez przywódców konfederacji,  wśród nich: Michała Hieronima Krasińskiego – marszałka konfederacji barskiej; Joachima Czernego-Schwartzemberga – marszałka województwa krakowskiego w konfederacji barskiej; Jerzego Marcina Lubomirskiego; Franciszka Ksawerego Pułaskiego – marszałka przemyskiego w konfederacji barskiej.

Odpisy powstały prawdopodobnie w końcu XVIII wieku i były gromadzone przez jednego z Krasickich lub osobę pochodzącą z rodziny spokrewnionej z tym rodem.

Przejdź do - Biszkopty od Gurgula

Biszkopty od Gurgula

8 lutego 2018

Przed nami Tłusty Czwartek - dzień, w którym tradycyjnie objadamy się słodkościami. Regionalnym przysmakiem, znanym i docenianym w kraju i za jego granicami, są wyroby jarosławskiej firmy posiadającej długą i bogatą historię.

Pisma związane z „budową i urządzeniem fabryki wyrobów piernikarskich, ciast i cukrów” należącej do Stanisława Gurgula znajdują się w zasobie Archiwum w zespole Akta miasta Jarosławia. Stanisław Gurgul, pochodzący ze Starego Sącza przeniósł się do Jarosławia w 1906 roku. Wcześniej, bo w roku 1887 zakupił jarosławską, nieczynną fabrykę pierników Czyńskiego.

 Akta z lat 1906-1908 dokumentują m.in. sprawę restauracji dwóch pieców piekarskich, budowy dwóch baraków oraz budowy „parowej piekarni” należących do Gurgula. Uzyskanie zgody na budowę baraków i remont pieców w Magistracie miasta Jarosławia starano się załatwić możliwe szybko, ponieważ „w razie niedozwolenia pozbawionoby przeszło 60 robotników zarobku przez całą zimę i narażonoby petenta, który jeszcze przed pożarem [wybuchł 28 X 1906 r.) przyjął liczne zamówienia z okazji święta św. Mikołaja i świąt Bożego Narodzenia w kraju i zagranicą do wykonania na nieobliczalne straty i wyrządziłoby przemysłowi krajowemu wielkie szkody”.

W 1908 roku C.K. Starostwo w Jarosławiu wystosowało do Stanisława Gurgula „c.k. dostawcy dworu” pismo – konsensus na budowę fabryki przy ul. Mickiewicza na podstawie dostarczonych planów budowy.

W latach 50. ubiegłego wieku fabryka została znacjonalizowana. Do 1993 r. występowała pod inną nazwą. W 1993 r. wróciła do spadkobiercy prawowitych właścicieli i otrzymała nieco zmienioną nazwę „Fabryka Ciast i Cukrów Dr Stanisława Gurgula Sp. z o.o.”.

 

Pliki do pobrania

Galeria

  • Powiększ zdjęcie AZLK, sygn. 468, s. 1

    AZLK, sygn. 468, s. 1

  • Powiększ zdjęcie AZLK, sygn. 468, s. 2

    AZLK, sygn. 468, s. 2

  • Powiększ zdjęcie AZLK, sygn. 468, s. 4

    AZLK, sygn. 468, s. 4

  • Powiększ zdjęcie AZLK, sygn. 468, s. 73

    AZLK, sygn. 468, s. 73

  • Powiększ zdjęcie AZLK, sygn. 468, s. 74

    AZLK, sygn. 468, s. 74

  • Powiększ zdjęcie AZLK, sygn. 468, s. 87

    AZLK, sygn. 468, s. 87

  • Powiększ zdjęcie AZLK, sygn. 468, s. 88-89

    AZLK, sygn. 468, s. 88-89

  • Powiększ zdjęcie AZLK, sygn. 468, s. 488

    AZLK, sygn. 468, s. 488

  • Powiększ zdjęcie AZLK, sygn. 468, s. 489

    AZLK, sygn. 468, s. 489

Rozwiń Metryka

Podmiot udostępniający informację:
Data utworzenia:2015-03-24
Data publikacji:2015-03-24
Osoba sporządzająca dokument:
Osoba wprowadzająca dokument:
Liczba odwiedzin:28534