Jesteś tutaj: Start / Półka Archiwisty

Półka Archiwisty

  • Drukuj zawartość bieżącej strony
  • Zapisz tekst bieżącej strony do PDF

Artykuły

Przejdź do - Kalendarz na nowy rok

Kalendarz na nowy rok

29 grudnia 2016

Zwykle pod koniec roku wybieramy kalendarz – czy to ścienny czy kieszonkowy, który będzie nam towarzyszył przez następne 365/366 dni.

W zasobie Archiwum Państwowego oraz Biblioteki Archiwum zachowały się egzemplarze kalendarzy XIX-wiecznych oraz pochodzących z pierwszej połowy XX wieku. Najstarszym prezentowanym kalendarzem jest Kalendarz gospodarski galicyjski na Rok Pański 1833. Jest on przykładem typowego kalendarza XIX-wiecznego. Wydawnictwa te dzięki swojej szerokiej tematyce stanowiły swego rodzaju encyklopedie, kompendium wiedzy o ówczesnym świecie. Niejednokrotnie obok książeczki do nabożeństwa było to jedyne słowo drukowane stanowiące cenne źródło informacji. Skutkiem tego kalendarze często ulegały "zaczytaniu". Zawsze w kalendarzach, niezależnie od miejsca ich wydania, podawano jarmarki, w różnych układach. Ważnym, o ile nie najważniejszym materiałem w kalendarzu z zakresu rolnictwa były porady i informacje dotyczące gospodarstwa.

Na stronach Kalendarza...na Rok Pański 1833 oprócz wykazu poszczególnych dni tygodnia, świąt kościelnych, godzin wschodu i zachodu słońca oraz księżyca, podawane były święta kościoła katolickiego oraz prawosławnego. Na odrębnej stronie podano święta żydowskie, a także mahometańskie.

W zachowanych w zasobie Archiwum spuściznach rodzinnych zachowały się także kalendarze kieszonkowe z lat 30 i 40. XX wieku. Prezentujemy okładki oraz strony kalendarzy na lata 1938, 1942, znajdujących się w zespole Materiały rodziny Skibniewskich i Dębickich. Jednocześnie życzymy pomyślności i szczęścia w 2017 roku!

Przejdź do - Święty Mikołaj w Przemyślu

Święty Mikołaj w Przemyślu

5 grudnia 2016

W kulturze masowej św. Mikołaj jest przedstawiany jako dobroduszny staruszek w czerwonym kubraku rozdający prezent grzecznym dzieciom. Święty ten był i jest bardzo popularnym świętym w obrządku greckokatolickim i prawosławnym. Zazwyczaj przedstawiany jest w liturgicznych szatach biskupich czerwonego koloru.

W zasobie Archiwum Państwowego w Przemyślu zachowały się materiały związane z niektórymi świątyniami obrządku wschodniego oraz instytucjami, którym patronował św. Mikołaj.

Jedną z nich jest księga metrykalna cerkwi pw. św. Mikołaja w Przemyślu z wpisami z lat 1749-1782 (ochrzczonych z w latach 1749-1781; zaślubionych w latach 1749-1781; zmarłych w latach 1749-1782). Cerkiew ta znajdowała się w dzielnicy Podgórze, na rogu obecnej ul. ks. Popiełuszki i Tatarskiej. Pierwsze wzmianki o funkcjonującej na Podgórzu cerkwi św. Mikołaja pochodzą z 1405 r. Budynek świątyni spłonął w 1759 r., natomiast w roku 1763 zbudowano nową. Około 1786 r. świątynię rozebrano, a ikony przeniesiono do cerkwi katedralnej.

W Przemyślu funkcjonowało również Bractwo św. Mikołaja, powstałe w pierwszej połowie XVII wieku przy wspomnianej cerkwi św. Mikołaja. Odnowiono je w roku 1830. Od samego początku istnienia Bractwa jego patronem był oczywiście św. Mikołaj, biskup, którego podobizna widniała zarówno na dokumentach brackich, insygniach oraz w oficjalnej korespondencji.

Zarząd Bractwa udzielał m.in. pomocy ubogim uczniom szkół przemyskich, a w 1888 r. utworzono Towarzystwo Bursy im. św. Ojca Mikołaja w Przemyślu zajmującej się prowadzeniem bursy dla ubogiej młodzieży ruskiej obrządku greckokatolickiego. Pierwszą jej siedzibą był budynek przy ul. Tatarskiej (do 1893 r.). W 1904 r. Bractwo założyło ochronkę dla małych dzieci w domu Bractwa przy ul. Czarnieckiego. W 1911 roku w setną rocznicę urodzin poety Markiana Szaszkiewicza, przy współpracy z Ukraińskim Towarzystwem Pedagogicznym,  wybudowano nowy dwupiętrowy gmach przy ul. Smolki 10. Dało to początek jednej z najbardziej zasłużonych placówek edukacyjnych w Przemyślu, siedmioklasowej koedukacyjnej szkole zwanej popularnie „Szaszkiewiczówką”. Aby zrealizować ten projekt, Bractwo przekazało swe grunty, na których wzniesiono szkołę.

W 1921 r. Bractwo powołało własną koedukacyjną szkołę powszechną z ukraińskim językiem nauczania im. Świętego Mikołaja. W wyniku owych starań na Zasaniu przy ul. św. Jana w jednopiętrowym budynku Bractwa zorganizowano sześcioklasową szkołę. Idea dobroczynności dla najmłodszych, miłości bliźniego, którą kierował się patron Bractwa – św. Mikołaj, jak widać, była też jedną z głównych gałęzi działalności Bractwa.

 

 

 

 

Przejdź do - Święto Niepodległości w Przemyślu

Święto Niepodległości w Przemyślu

9 listopada 2016

11 listopada obchodzimy Narodowe Święto Niepodległości. Rangę święta państwowego nadano Świętu Niepodległości dopiero ustawą z z dnia 23 IV 1937, jednak uroczystości organizowano już od 1920 roku. Święto zniesiono ustawą Krajowej Rady Narodowej z dnia 22 VII 1945 i przywrócono w 1989 roku.

Uroczystości ku czci „Święta Zwycięstwa” nazywanego też „Świętem Odzyskania Niepodległości Polski” organizowane w okresie międzywojennym w Przemyślu zazwyczaj rozpoczynała msza święta lub nabożeństwa, po których następowały defilady wojskowe oraz urozmaicona i bogata część artystyczna. W zasobie Archiwum Państwowego w Przemyślu w zbiorze nr 397 Afisze, plakaty, druki ulotne z terenu miasta Przemyśla zachowały się afisze informujące o programach imprez z lat 1928-1930, 1933.

Szczególnie barwną oprawę i program miały uroczystości z okazji 10. rocznicy odzyskania niepodległości w 1928 roku. Wówczas, oprócz części artystycznej, z okazji Święta m.in. dokonano przemianowania nazwy Placu Kolejowego na Plac Legionów, poświęcono budynek Domu Żołnierza przy ul. Mickiewicza i organizowano obchody dzielnicowe.

Komitety obchodów zachęcały mieszkańców Przemyśla do udziału w uroczystościach oraz do przystrojenia domów flagami państwowymi, a okien okazyjnymi nalepkami.

Przejdź do - Wszystkiego najlepszego z okazji Dnia Nauczyciela!

Wszystkiego najlepszego z okazji Dnia Nauczyciela!

13 października 2016

14 października obchodzimy Dzień Komisji Edukacji Narodowej potocznie zwany Dniem Nauczyciela. W Polsce od 1957 r. świętowano Międzynarodowy Dzień Karty Nauczyciela w dniu 20 listopada. W 1972 r. jako dzień obchodów Dnia Nauczyciela uchwalono 14 października (rocznica powołania Komisji Edukacji Narodowej).

Prezentujemy afisze informujące o programach obchodów Międzynarodowego Dnia Karty Nauczyciela w Przemyślu z lat 1959-1962 z zasobu Archiwum, gdzie możemy przeczytać, iż obchodzono go „w szczególnych warunkach wzmożonej walki obozu socjalizmu o odprężenie sytuacji międzynarodowej i utrwalenie pokoju”, a „nauczyciel to szermierz postępu, krzewiciel oświaty i kultury wśród starszego społeczeństwa”, ale należy pamiętać o tym, że... „za wychowanie dzieci i młodzieży jest odpowiedzialny nie tylko Nauczyciel , ale i rodzice, opiekunowie oraz całe społeczeństwo”. Obejrzeć można także życzenia, gratulacje  (m.in. telegram) przesyłane do Dyrekcji Szkoły Podstawowej nr 2 w Przemyślu z okazji Dnia Karty Nauczyciela oraz Dnia Nauczyciela.

 

Przejdź do - Fiku, miku jestem w Twoim pamiętniku

Fiku, miku jestem w Twoim pamiętniku

31 sierpnia 2016

Czas nauki szkolnej to okres, w którym zawieramy znajomości i przyjaźnie, niekiedy na całe życie. Miło jest po kilku czy kilkudziesięciu latach powrócić pamięcią do szkolnej ławy i przypomnieć sobie kolegów i koleżanki z klasy. „Powrotowi do szkoły” może towarzyszyć przeglądanie pamiętnika szkolnego, gdzie zachowały się wpisy przyjaciół, przyjaciółek z lat szkolnych, i być może nauczycieli.

W zasobie Archiwum Państwowego w Przemyślu znajduje się pamiętnik szkolny Józefy Prochazkówny z wpisami z lat 1906-1908, dokonanymi przez koleżanki z Szkoły Wydziałowej Pięcioklasowej Żeńskiej im. św. Jadwigi w Przemyślu, do której uczęszczała Prochazkówna. W pamiętniku dominują wpisy o treści patriotycznej (np. wiersze Pogrzeb Ojczyzny, Cóż Polka Polce napisać dziś może...), cytaty wierszy polskich poetów (A. Mickiewicza, A. Asnyka, T. Lenartowicza, M. Konopnickiej), a także utwory żartobliwe. Część z nich ozdobiona jest rysunkami, a niektóre pisane są w języku ukraińskim. Prezentujemy kilka stron sztambucha.

Właścicielka pamiętnika Józefa Prochazka (1891-1978) kontynuowała naukę w C.K. Seminarium Nauczycielskim Żeńskim w Przemyślu, gdzie w 1910 r. uzyskała świadectwo dojrzałości. Od 1910 r. pracowała w szkołach w Szechyniach, Ujkowicach, Buszkowicach, Drozdowicach, a następnie w szkołach w Przemyślu – w Szkole Wydziałowej Żeńskiej im. Franciszka Józefa, Prywatnym Seminarium Żeńskim PP. Benedyktynek oraz Prywatnym Gimnazjum Żeńskim PP. Benedyktynek. W czasie II wojny światowej także przebywała w Przemyślu. Początkowo była zatrudniona w uruchomionym przez władze sowieckie b. Gimnazjum Żeńskim im. M. Konopnickiej, a potem w Średniej Szkole im. A. Mickiewicza z polskim językiem wykładowym. Po ataku Niemiec na ZSRR w czerwcu 1941 r. podjęła w 1942 r. pracę w Publicznej Szkole Rzemieślniczej dla Krawczyń. W latach 1944-1950 pracowała w III Państwowym Gimnazjum i Liceum Żeńskim, a od czerwca 1950 r. II Państwowej Szkole Ogólnokształcącej Koedukacyjnej stopnia licealnego w Przemyślu-Zasanie (od 1956 r. noszącej nazwę II Liceum Ogólnokształcące w Przemyślu-Zasanie). Przeszła na emeryturę 1 X 1965 r. Nie założyła rodziny. Została pochowana w rodzinnym grobowcu na Cmentarzu Głównym w Przemyślu. Jest autorką wydanego przez AP w Przemyślu, Dziennika z okresu oblężenia i okupacji rosyjskiej Przemyśla w 1915 roku, Przemyśl 2015.

Przejdź do - Gdzie zjeść i wypić w Przemyślu

Gdzie zjeść i wypić w Przemyślu

12 sierpnia 2016

W okresie wakacyjnym częściej odwiedzamy kawiarnie, restauracje, puby, itp., a w Przemyślu i w innych miastach jest ich coraz więcej. Zainteresowanych ofertą gastronomiczną przemyskich lokali z pewnością zaciekawi „Informator o Zakładach Gastronomicznych” wydany w 1980 roku przez „Społem” Wojewódzką Spółdzielnię Spożywców Oddział Miejski w Przemyślu. Przeglądając informator młodsi przemyślanie mogą się dowiedzieć, a starsi z sentymentem wspomnieć, że ponad trzydzieści lat temu w Przemyślu kawiarnia Śródmiejska mieszcząca się przy ul. Tysiąclecia 33 polecała śniadania wiedeńskie i szeroki asortyment deserów, specjalnością restauracji „Adria” przy ul. Mickiewicza 6 były naleśniki po staropolsku i omlet z groszkiem, a przy ul. 3 Maja istniała cukiernia „Milusia”. Informator pouczał także, że dla usunięcia konfliktów z personelem zakładów (…) przy zakupie napojów alkoholowych obowiązuje równoczesny zakup dania podstawowego lub zakąski, a przy zakupach piwa w zakładach gastronomicznych kat. V-III oraz w kawiarniach obowiązuje zakąska.

Egzemplarz Informatora... znajduje się w spuściźnie Bogusława Gębarowicza (Teki inż. Bogusława Gębarowicza), sygn. 414.

 

 

Pliki do pobrania

Galeria

  • Powiększ zdjęcie AZLK, sygn. 468, s. 1

    AZLK, sygn. 468, s. 1

  • Powiększ zdjęcie AZLK, sygn. 468, s. 2

    AZLK, sygn. 468, s. 2

  • Powiększ zdjęcie AZLK, sygn. 468, s. 4

    AZLK, sygn. 468, s. 4

  • Powiększ zdjęcie AZLK, sygn. 468, s. 73

    AZLK, sygn. 468, s. 73

  • Powiększ zdjęcie AZLK, sygn. 468, s. 74

    AZLK, sygn. 468, s. 74

  • Powiększ zdjęcie AZLK, sygn. 468, s. 87

    AZLK, sygn. 468, s. 87

  • Powiększ zdjęcie AZLK, sygn. 468, s. 88-89

    AZLK, sygn. 468, s. 88-89

  • Powiększ zdjęcie AZLK, sygn. 468, s. 488

    AZLK, sygn. 468, s. 488

  • Powiększ zdjęcie AZLK, sygn. 468, s. 489

    AZLK, sygn. 468, s. 489

Rozwiń Metryka

Podmiot udostępniający informację:
Data utworzenia:2015-03-24
Data publikacji:2015-03-24
Osoba sporządzająca dokument:
Osoba wprowadzająca dokument:
Liczba odwiedzin:21285