Jesteś tutaj: Start / Półka Archiwisty

Półka Archiwisty

  • Drukuj zawartość bieżącej strony
  • Zapisz tekst bieżącej strony do PDF

Artykuły

Przejdź do - Wiklinowy koszyczek ze święconką

Wiklinowy koszyczek ze święconką

26 marca 2018

Do bogatych tradycji wielkanocnych należy święcenie pokarmów w Wielką Sobotę. W czym przynosimy je do poświęcenia? Zazwyczaj w wiklinowych koszykach różnych rozmiarów i kształtów. Z tradycji koszykarskich znany jest Rudnik nad Sanem, zwany "polską stolicą wikliny".

W zasobie Archiwum Państwowego w Przemyślu znajdują się akta Spółdzielni "Wierzba", należącej do Związku Producentów Wikliny we Lwowie, powstałej w 1928 roku. Spółdzielnia zrzeszała część producentów wyrobów wikliniarskich z Rudnika i okolic.

Wyroby członków Spółdzielni w okresie międzywojennym były eksportowane do Anglii, Danii, Austrii, Stanów Zjednoczonych, Francji, Holandii. Stałą współpracę utrzymywano z firmą L. Kammermanns z Rotterdamu, a spośród wyrobów oferowano: stoły, fotele, leżanki i bujanki, taborety, kosze na papiery, etażerki, łóżeczka, kosze na roboty damskie, kosze miastowe, budki kąpielowe oraz tzw. galanterię.

W aktach Spółdzielni, zachowanych w Archiwum znajdują się m.in.: fotografie wyrobów i ich cenniki, korespondencja z firmą L. Kammermans z Rotterdamu, spis importerów wyrobów koszykarskich oraz korespondencja dotycząca ich sprzedaży z lat II wojny światowej.

Przejdź do - Mija 250 lat od zawiązania Konfederacji Barskiej

Mija 250 lat od zawiązania Konfederacji Barskiej

26 lutego 2018

Rok 2018 został uchwalony przez Sejm Rokiem Konfederacji Barskiej. 250 lat temu, 29 lutego 1768 roku w Barze na Podolu zawiązał się związek szlachty polskiej w obronie wiary katolickiej i niepodległości Rzeczypospolitej, skierowany przeciwko kurateli Imperium Rosyjskiego, Stanisławowi Augustowi Poniatowskiemu oraz popierającym go wojskom rosyjskim. W zasobie Archiwum Państwowego w Przemyślu w zespole Archiwum Zamku Leskiego Krasickich w jednostce o sygn. 488 oryginalnie zatytułowanej: Papiery współczesne dotyczące konfederacji barskiej, znajdują się odpisy uniwersałów, dokumentów oraz pism powstałych w okresie konfederacji.

Są to m.in. odpisy pism publicystycznych, odnoszących się do sprawy konfederacji i ukazujących, często w utworach satyrycznych postacie związane z sytuacją polityczną Rzeczypospolitej w latach 1768-1772. Są to: fragment Myśli Imci Pana Dzieduszyckiego, cześnika koronnego nad teraźniejszą robotą 18 martii 1768 do Baru, zbierających oskarżenia pod adresem konfederacji wysuwane przez jej adwersarzy; tekst komedii warszawskiej Perekińczyk, w której został przedstawiony Teodor Wessel (jeden ze stronników konfederacji); Rozmowa księcia Gabriela Junoszy Podoskiego z księdzem sufraganem, ekskapucynem Przedwojewskim d. 1 May 1769; Siedem psalmów, w których wolność polska czyni lamentacje nad upadkiem swoim.

Zachowały się także odpisy uniwersałów i manifestów wydawanych przez przywódców konfederacji,  wśród nich: Michała Hieronima Krasińskiego – marszałka konfederacji barskiej; Joachima Czernego-Schwartzemberga – marszałka województwa krakowskiego w konfederacji barskiej; Jerzego Marcina Lubomirskiego; Franciszka Ksawerego Pułaskiego – marszałka przemyskiego w konfederacji barskiej.

Odpisy powstały prawdopodobnie w końcu XVIII wieku i były gromadzone przez jednego z Krasickich lub osobę pochodzącą z rodziny spokrewnionej z tym rodem.

Przejdź do - Biszkopty od Gurgula

Biszkopty od Gurgula

8 lutego 2018

Przed nami Tłusty Czwartek - dzień, w którym tradycyjnie objadamy się słodkościami. Regionalnym przysmakiem, znanym i docenianym w kraju i za jego granicami, są wyroby jarosławskiej firmy posiadającej długą i bogatą historię.

Pisma związane z „budową i urządzeniem fabryki wyrobów piernikarskich, ciast i cukrów” należącej do Stanisława Gurgula znajdują się w zasobie Archiwum w zespole Akta miasta Jarosławia. Stanisław Gurgul, pochodzący ze Starego Sącza przeniósł się do Jarosławia w 1906 roku. Wcześniej, bo w roku 1887 zakupił jarosławską, nieczynną fabrykę pierników Czyńskiego.

 Akta z lat 1906-1908 dokumentują m.in. sprawę restauracji dwóch pieców piekarskich, budowy dwóch baraków oraz budowy „parowej piekarni” należących do Gurgula. Uzyskanie zgody na budowę baraków i remont pieców w Magistracie miasta Jarosławia starano się załatwić możliwe szybko, ponieważ „w razie niedozwolenia pozbawionoby przeszło 60 robotników zarobku przez całą zimę i narażonoby petenta, który jeszcze przed pożarem [wybuchł 28 X 1906 r.) przyjął liczne zamówienia z okazji święta św. Mikołaja i świąt Bożego Narodzenia w kraju i zagranicą do wykonania na nieobliczalne straty i wyrządziłoby przemysłowi krajowemu wielkie szkody”.

W 1908 roku C.K. Starostwo w Jarosławiu wystosowało do Stanisława Gurgula „c.k. dostawcy dworu” pismo – konsensus na budowę fabryki przy ul. Mickiewicza na podstawie dostarczonych planów budowy.

W latach 50. ubiegłego wieku fabryka została znacjonalizowana. Do 1993 r. występowała pod inną nazwą. W 1993 r. wróciła do spadkobiercy prawowitych właścicieli i otrzymała nieco zmienioną nazwę „Fabryka Ciast i Cukrów Dr Stanisława Gurgula Sp. z o.o.”.

 

Przejdź do - Materiały Konrada Wysockiego – powstańca styczniowego w zasobie Archiwum

Materiały Konrada Wysockiego – powstańca styczniowego w zasobie Archiwum

11 stycznia 2018

22 stycznia mija 155. rocznica wybuchu powstania styczniowego. W zasobie Archiwum Państwowego w Przemyślu zachowały się materiały dokumentujące wydarzenia tego zrywu niepodległościowego oraz związane z osobami uczestniczącymi w powstaniu. Wśród nich znajdują się Materiały Konrada Wysockiego.

Konrad Wysocki urodził się 28 XI 1838 r. w Kwieciszkach koło Mariampola (obecnie Litwa). Po zakończeniu nauk był zatrudniony w Trybunale Cywilnym Gubernii Augustowskiej w Suwałkach. W czasie powstania pracował w organizacji narodowej pod rozkazami Józefowicza. Mianowany porucznikiem wstąpił do partii Wawra. Używał pseudonimu „Konradowski”. Po bitwie pod Sieburczynem dostał się do niewoli, z której udało mu się zbiec. Następnie spełniał obowiązki agenta nadgranicznego na powiat łomżyński i okręg biebrzański. Na polecenie Bronisława Radziszewskiego, komisarza pełnomocnego na województwo augustowskie 5 I 1865 r. otrzymał pozwolenie na opuszczenie stanowiska i wyjazd za granicę. W tym roku rozpoczął pracę w zakładzie fotograficznym Augusta Stechera w Lipsku. Po wyjeździe z Lipska w listopadzie 1865 roku Wysocki kształcił się w zawodzie fotografa m.in. Monachium, Sttutgarcie, a następnie w Szwajcarii (w Sankt Gallen, Basel). W 1869 r. założył własny zakład fotograficzny w Winterthur oraz filię w Diefseuhofen. W pierwszych dniach października 1875 roku przybył do Krakowa. Następnie rozpoczął pracę Radzie Powiatowej w Przemyślu, gdzie 29 I 1877 został mianowany sekretarzem. Funkcję tę pełnił do 1897 roku.

Konrad Wysocki zmarł w roku 1897 w Przemyślu. Był żonaty z Jadwigą ze Stankiewiczów pochodzącą z Wołczy koło Dobromila. Jest pochowany na Cmentarzu Głównym w Przemyślu.

Wśród materiałów związanych z działalnością powstańczą Wysockiego znajdują się: rozkazy „Konradowskiego” – naczelnika okręgu biebrzańskiego z 26 VIII i 1 XI 1864 roku; notatki Wysockiego dotyczące m.in. ilości zebranych datków, rozsyłanej korespondencji; rozkazy komisarza pełnomocnego województwa augustowskiego Ignacego Czyńskiego i inne. Zespół zawiera także dokumenty osobiste oraz materiały związane z działalnością Wysockiego na emigracji.

Całość akt zespołu nr 1999 Materiały Konrada Wysockiego została zdigitalizowana i jest dostępna na stronie Archiwum. http://www.przemysl.ap.gov.pl/skany/

 

Przejdź do - Akta Zakładu Poprawczego w Przedzielnicy

Akta Zakładu Poprawczego w Przedzielnicy

8 grudnia 2017

Prezentujemy kolejną informację o ciekawych materiałach, przechowywanych w zasobie naszego Archiwum. Są to materiały dotyczące Państwowego Zakładu Wychowawczo-Poprawczego w Przedzielnicy. Miejscowość ta leży obecnie na terenie Ukrainy, w rejonie starosamborskim obwodu lwowskiego.

Zakład zaczął funkcjonować w 1922 roku i był jednym z czterech państwowych zakładów poprawczych dla nieletnich funkcjonujących w II RP. Przeznaczono w nim miejsca dla 240 nieletnich, którzy byli do niego przydzielani zasadniczo z decyzji władz sądowych. W Zakładzie prowadzona była szkoła powszechna oraz zawodowa (przygotowująca wychowanków do różnych zawodów) oraz kursy rolniczo-ogrodnicze. Zakład posiadał folwark o powierzchni 225 ha. Nieletnim zapewniano posiłki o kaloryczności przeszło 3000 kal., a dobór potraw „zapewniał najintensywniejsze wykorzystanie wartości kalorycznej poszczególnych produktów żywnościowych”.

Pomimo tych dobrych warunków niektórzy wychowankowie próbowali nielegalnie opuścić Zakład. W materiałach dotyczących Zakładu znajdują się rachunki oraz rozliczenia za transport zbiegłych (np. ze Lwowa, Gródka Jagiellońskiego, Nowego Miasta, a nawet Kosowa) z lat 1929-1930. Ponadto zachowały się rachunki za dostarczenie produktów żywnościowych oraz materiałów niezbędnych do wykonania prac remontowych.

W czasie II wojny światowej w budynkach Zakładu Niemcy zorganizowali Niemiecki Zakład Karny jako karną kolonię rolniczą o bardzo surowym rygorze. Funkcjonował on od października 1941 r. do 27 VII 1944 r. W tym okresie w Zakładzie przebywało około dwóch tysięcy mężczyzn i około pięćset kobiet. Wśród nich byli lekarze, księża, adwokaci, urzędnicy, robotnicy zaangażowani politycznie, kryminaliści oraz miejscowa ludność. W dniu 14 XI 2015 r. w Nowym Mieście ks. bp lwowski Marian Buczek poświęcił pomnik upamiętniający ofiary niemieckiego więzienia Przedzielnicy.

Prezentujemy rachunki Zakładu Wychowawczo-Poprawczego w Przedzielnicy zachowane w zbiorze nr 393 Zbiór szczątków zespołów z terenu Małopolski Wschodniej, sygn. 19. Fotografie budynków Zakładu pochodzą z opracowania pt. Księga jubileuszowa więziennictwa polskiego 1918-1929, red. Z. Bugajski, Warszawa 1929.

 

 

 

 

Przejdź do - Pamiętniki i kroniki z okresu I wojny światowej

Pamiętniki i kroniki z okresu I wojny światowej

20 października 2017

W latach 1914-1918 wielu Polaków spisywało swoje wojenne refleksje. Pisano dzienniki, rozpoczynając je właśnie z powodu rozpoczęcia wojny. Ziemianie, arystokraci, mieszczanie a także kobiety z tych kręgów ruszyły do piór mając świadomość, że na ich oczach zmienia się historia, dzieje się coś niezwykłego, o czym warto pisać. Szczególnie ważne w historii tego konfliktu zbrojnego były wydarzenia mające miejsce w otoczonym Twierdzą Przemyślu.

W zasobie Archiwum Państwowego w Przemyślu zachowały się dzienniki oraz kroniki dokumentujące wydarzenia z okresu I wojny światowej. Są to m.in. dziennik Józefy Prochazki (1891-1978), nauczycielki przemyskich szkół; dziennik Konstantyna Czechowicza z lat 1914-1915, biskupa przemyskiego obrządku greckokatolickiego (biskup zmarł 1 V 1915 r.); dziennik Stanisławy Bogusiewiczówny (1898-1981), opisujący wydarzenia z okresu maj-czerwiec 1915 roku w Brzeżanach. Cenne są także kroniki: Szkoły Ludowej Czteroklasowej Męskiej im. św. Jana Kantego w Przemyślu oraz parafii greckokatolickiej w Grabiu, k. Ożennej, opisujące m.in. wydarzenia z lat Wielkiej Wojny.

Niektóre z tych materiałów opublikowano nakładem Archiwum Państwowego w Przemyślu. Są to: Dziennik z okresu oblężenia i okupacji rosyjskiej Przemyśla w 1915 roku, Przemyśl 2015 (opr. M. Dalecki); Oblężenie i okupacja Przemyśla przez Rosjan w latach 1914-1915 według kroniki Szkoły ludowej Czteroklasowej Męskiej im. św. Jana Kantego, „Rocznik Historyczno-Archiwalny”, T. XXIII: 2011-2012, Przemyśl 2013, s. 179-190 (opr. M. Dalecki, A.K. Mielnik).

Pliki do pobrania

Galeria

  • Powiększ zdjęcie AZLK, sygn. 468, s. 1

    AZLK, sygn. 468, s. 1

  • Powiększ zdjęcie AZLK, sygn. 468, s. 2

    AZLK, sygn. 468, s. 2

  • Powiększ zdjęcie AZLK, sygn. 468, s. 4

    AZLK, sygn. 468, s. 4

  • Powiększ zdjęcie AZLK, sygn. 468, s. 73

    AZLK, sygn. 468, s. 73

  • Powiększ zdjęcie AZLK, sygn. 468, s. 74

    AZLK, sygn. 468, s. 74

  • Powiększ zdjęcie AZLK, sygn. 468, s. 87

    AZLK, sygn. 468, s. 87

  • Powiększ zdjęcie AZLK, sygn. 468, s. 88-89

    AZLK, sygn. 468, s. 88-89

  • Powiększ zdjęcie AZLK, sygn. 468, s. 488

    AZLK, sygn. 468, s. 488

  • Powiększ zdjęcie AZLK, sygn. 468, s. 489

    AZLK, sygn. 468, s. 489

Rozwiń Metryka

Podmiot udostępniający informację:
Data utworzenia:2015-03-24
Data publikacji:2015-03-24
Osoba sporządzająca dokument:
Osoba wprowadzająca dokument:
Liczba odwiedzin:26732