Jesteś tutaj: Start / Półka Archiwisty

Półka Archiwisty

  • Drukuj zawartość bieżącej strony
  • Zapisz tekst bieżącej strony do PDF

Artykuły

Przejdź do - Pamiętne dnie listopadowe czyli dzieje obrony Przemyśla w roku 1918

Pamiętne dnie listopadowe czyli dzieje obrony Przemyśla w roku 1918

8 grudnia 2018

Z okazji 100-lecia odzyskania niepodległości opublikowano wiele materiałów źródłowych, dokumentujących wydarzenia 1918 roku. W zasobie Archiwum Państwowego w Przemyślu w zbiorze nr 709 Zbiór spuścizn archiwalnych znajduje się spuścizna Franciszka Aleksandra Kuzi. Kuzia jako członek Komisji Historycznej Związku Obrońców Przemyśla (przewodniczącym Związku był kapitan Hugo Zieliński) podjął się zadania gromadzenia relacji uczestników walk w 1918 w Przemyślu i okolicach. Dokonał również wypisów z prasy 1918 roku, mówiących o wydarzeniach w Przemyślu. Materiały znajdujące się w zasobie Archiwum to rękopiśmienne wersje robocze, jak również przygotowane do publikacji maszynopisy. Wśród nich odnaleźć można: odpis oświadczenia członków zrzeszeń polskich z dnia 17 II 1918 roku; odpis uchwały Rady Miejskiej Przemyśla z 10 X 1918 roku; odpis rezolucji obywateli miasta Przemyśla z 20 X; odpisy artykułów z prasy z listopada 1918; relacje i wspomnienia: Czesława Mączyńskiego, Hugona Zielińskiego, Romana Sumienia, Mieczysławy Mossoczównej, Sakiewicza, Stanisława Chrzanowskiego, Heleny Stieberowej, Stanisława Prusa Wiśniowskiego, Kazimierza Osińskiego, Henryka Pietrzaka, Feliksa Różyckiego, Franciszka Buchtalarza i samego Franciszka Aleksandra Kuzi; a także wykazy uczestników walk o Przemyśl oraz wykaz poległych i zmarłych obrońców Przemyśla.

Swoją pracę Kuzia zatytułował: Pamiętne dnie listopadowe czyli dzieje obrony Przemyśla w roku 1918 napisał teksty źródłowe zebrał i opracował Fr. Aleksander Kuzia. Sam brał również udział w obronie Przemyśla 1918 roku – do jego obowiązków, jak pisze we wspomnieniach, należało zaprowiantowanie, umundurowanie, ewidencja oraz administracja załogi.

Przejdź do - 90-lecie przemyskiego Oddziału Polskiego Towarzystwa Historycznego

90-lecie przemyskiego Oddziału Polskiego Towarzystwa Historycznego

14 listopada 2018

Przemyski Oddział Polskiego Towarzystwa Historycznego został utworzony w 1928 roku, jako jeden z nielicznych wówczas oddziałów w kraju, z inicjatywy Zarządu Głównego Towarzystwa oraz grupy przemyskich historyków na czele z Janem Smołką, archiwariuszem miejskim. Do kwietnia 1929 roku w Polsce zorganizowano zaledwie 9 oddziałów PTH.

Zebranie organizacyjne odbyło się 24 listopada 1928 roku. Po referacie ówczesnego prezesa PTH, prof. Stanisława Zakrzewskiego ogłoszono powołanie Oddziału. Jego pierwszy Zarząd ukonstytuował się w składzie: Jan Smołka – przewodniczący, ks. dr Jan Kwolek – zastępca, Kazimierz Arłamowski – sekretarz, Walerian Kramarz – skarbnik, Franciszek Persowski, ks. dr Kazimierz Kotula, kpt. Józef Władysław Kobylański, Zofia Tymińska – członkowie Zarządu.

Oddział pracował aktywnie do momentu wybuchu II wojny światowej. W czerwcu 1947 roku reaktywowano jego działalność, a następnie: utworzono Stację Naukową (1955 rok); prowadzono badania regionalne; kontynuowano działalność wydawniczą, której ukoronowaniem było wydawanie od 1974 roku własnego periodyku „Przemyskie Zapiski Historyczne”, a także popularyzowano wiedzę historyczną poprzez organizację licznych konferencji, sesji, odczytów i posiedzeń naukowych.

Wśród osób szczególnie zasłużonych dla Oddziału znajdują się historycy i archiwiści: Jan Smołka, ks. Jan Kwolek, Franciszek Persowski, Kazimierz Arłamowski, Aleksy Gilewicz, Zdzisław Konieczny, Bogusław Bobusia i wielu innych. Oddział współpracuje z przemyskimi instytucjami kulturalnymi i naukowymi, wśród których należy wymienić Archiwum Państwowe w Przemyślu.

Oddział przemyski ma niekwestionowany udział w dorobku PTH. W Przemyślu odbywały się zgromadzenia o istotnym znaczeniu dla polskiego środowiska historycznego – w 1985 roku przemyską sesją Zarząd Główny zainaugurował obchody stulecia PTH, a w roku 2003 w Przemyślu odbyła się sesja naukowa i Walne Zgromadzenie Delegatów PTH.

W zasobie Archiwum Państwowego w Przemyślu zachowała się bogata dokumentacja, obrazująca działalność Oddziału. Są to m.in. afisze informujące o inicjatywach Oddziału, zawiadomienia o planowanych sesjach, konferencjach, odczytach, itp. Wiele materiałów dotyczących Oddziału znajduje się w spuściznach przemyskich archiwistów, naukowców i badaczy. Ponadto Archiwum posiada zespół archiwalny nr 553 Polskie Towarzystwo Historyczne Oddział w Przemyślu, zawierający akta z lat 1947-2012.

14 listopada odbyła się promocja pracy Piotra Olechowskiego Stosunki polsko-ukraińskie we Lwowie w świetle wspomnień (1918-1939), wydana nakładem Oddziału oraz Archiwum Państwowego w Przemyślu i Przemyskiego Centrum Kultury i Nauki Zamek.  Praca otrzymała III nagrodę w konkursie im. prof. Stanisława Herbsta, organizowanym przez Zarząd Główny PTH.

 

Przejdź do - XIX-wieczne przepisy na potrawy z jabłek

XIX-wieczne przepisy na potrawy z jabłek

26 września 2018

28 września w Archiwum Państwowym w Przemyślu odbędzie się spotkanie Stulecie Niepodległości pod jabłonią, w czasie którego m.in. wysłuchamy prelekcji pt. 100 przepisów z jabłka na stulecie Polski oraz będziemy mieć okazję degustować wypieki z jabłek. W zasobie Archiwum zachowały się przepisy na potrawy z tych owoców, pochodzące z pierwszej połowy XIX wieku: jabłecznik (napój), krem z jabłek, budyń z jabłek, leguminę z jabłek, marmoladę z jabłek. Przepisy przechowywane są w zbiorze nr 842 Zbiór rękopisów prac naukowych i literackich w zasobie Archiwum Państwowego w Przemyślu.

Zachęcamy do udziału w spotkaniu oraz do korzystania z archiwalnych przepisów!

Przejdź do - Jarmarki jarosławskie

Jarmarki jarosławskie

22 sierpnia 2018

Miasto Jarosław od schyłku średniowiecza odgrywało znaczną rolę w handlu środkowoeuropejskim, jako miejsce zjazdów kupieckich. Jarmark letni, rozpoczynający się 15 sierpnia i trwający cztery tygodnie był jednym z największych odbywających się w Europie. Do Jarosławia przybywali wówczas kupcy i rzemieślnicy z ważniejszych centrów handlowych Rzeczypospolitej oraz cudzoziemcy, w tym: Węgrzy, Turcy, Grecy, mieszkańcy Nowogrodu i Moskwy, a nawet Persowie. Jarosław był licznie odwiedzany przez także Włochów Żydów, Ormian, Szkotów. Na zjazdy do miasta nad Sanem przyjeżdżało nawet do 30 tysięcy osób.

W czasie trwania jarmarku handlowano głównie wołami oraz tzw. towarem tureckim, produktami spożywczymi, skórami, suknami i płótnem. Niemało było także artykułów pochodzenia orientalnego. Obecni w Jarosławiu kupcy zawierali umowy, wystawiali skrypty dłużne, rozliczali długi. W mieście działał wówczas specjalny sąd, zwany jarmarcznym. Akta tego sądu (iudicium nundinale) zachowały się w zasobie Archiwum Państwowego w Przemyślu. Są to dwie księgi z zapisami z lat 1643-1665, znajdujące się w zespole Akta miasta Jarosławia (sygn. 5, 31). W księgach wpisywano protokoły spraw toczonych między uczestnikami jarmarku, np. spór między Szmulem i Migdałem Żydami a Kirkorem Jakubowiczem, pełniącym funkcję tłumacza we Lwowie (2 IX 1645); sprawę między Ormianami z Zamościa – Baltazarem Zabarowiczem a Dawidem Konstantynowiczem (28 VIII 1646)  oraz pertraktacje między Danielem Gimberem, mieszczaninem lubelskim a Mieczkiem Gierkowiczem, przybyłym z Kamieńca. Na jarmarkach jarosławskich często rolę tłumaczy pełnili Ormianie. 5 IX 1654 w trakcie procesu między Jakubem Foesem a Garagusem Łukaszewiczem zeznawał Assanser Bałły przybyły z Ankary języka polskiego nieumiejący oprócz tureckiego przez tłumacza sławetnego Romana Bachcic Ormianina lwowskiego. Język perski znał także złotnik jarosławski Jan Ozimkowicz, który był tłumaczem w sprawach prowadzonych przez sąd radziecki.

Podczas jarmarku w 1625 roku w mieście wybuchł pożar, który strawił prawie wszystkie budynki. Ze względu na to, że wówczas w Jarosławiu przebywało wielu przejezdnych, którzy także utracili swe mienie, wiadomość o tragedii odbiła się szerokim echem, nie tylko w kraju, ale i państwach ościennych. W pożarze zginęło ok. 300 osób. Wawrzyniec Chlebowski napisał Lament żałosny na straszliwy pożar sławnego miasta Jarosławia, wydrukowany jeszcze w 1625 roku. 1 sierpnia 1630 roku właścicielka Jarosławia Anna Ostrogska, w w mając na uwadze, że miasto nasze Jarosław za dopuszczeniem bożym przez ogień i pożogę gwałtowną (…) podczas jarmarku dorocznego do upadku przyszło, że obywatele tego, mieszczanie jarosławscy poddani nasi, nie tylko w budynkach, majętnościach i zbiorach swych domowych w znaczne szkody popadli, w wydanym przez siebie przywileju odnowiła wszystkie prawa i przywileje nadane przez poprzedników. Dokument ten również znajduje się w zasobie Archiwum (Akta miasta Jarosławia, sygn. 4D).

W tym tygodniu (23 sierpnia) w Jarosławiu rozpocznie się Jarmark Jarosławski – impreza nawiązująca do zjazdów, odbywających się w dobie staropolskiej.

Przejdź do - Międzynarodowy Dzień Szachów

Międzynarodowy Dzień Szachów

20 lipca 2018

Od 1966 roku w dniu 20 lipca obchodzimy Międzynarodowy Dzień Szachów – gry znanej już w latach 70. VI wieku.

 „Królewska gra” ma wielu zwolenników w Przemyślu. W zasobie Archiwum w zbiorze nr 397 Afisze, plakaty, druki ulotne w zasobie Archiwum Państwowego w Przemyślu znajdują się afisze informujące o przemyskich turniejach szachowych, odbywających się głównie w latach 70. XX wieku, przeważnie w hali sportowej przy ul. Mickiewicza. W czasie sprzyjającej pogody szachiści rywalizowali na wolnym powietrzu przy pomniku gen. Karola Świerczewskiego (obecnie Plac Niepodległości). Turnieje organizowane były przede wszystkim przez Wojewódzki Ośrodek Sportu i Rekreacji w Przemyślu, ale także przez Polski Związek Niewidomych, Zarząd Główny Związek Nauczycielstwa Polskiego w Przemyślu oraz Związek Harcerstwa Polskiego.

Ciekawą formą widowiska są tzw. żywe szachy. Afisz z okresu międzywojennego informuje o imprezie „Żywe szachy”, przedstawianej na Stadionie Sportowym Dowództwa Okręgu Korpusu X w Przemyślu przez Związek Strzelecki Oddział w Jarosławiu i Koło Związku Podoficerów Rezerwy w Jarosławiu . Partia została rozegrana w dniu 23 lipca między wojskami Jana III Sobieskiego i armią turecką.

W Archiwum przechowywana jest również dokumentacja Grodzko-Ziemskiego Związku Szachowego w Przemyślu, pochodząca z lat 1998-2016.

 

 

Przejdź do - Listy do matki

Listy do matki

24 maja 2018

Sztuka epistolografii obecnie zanika, a listy przechowywane w archiwach i domowych zbiorach są pamiątką z czasów, gdy były jedną z najbardziej powszechnych form komunikacji. Wśród korespondencji przechowywanej w zasobie Archiwum Państwowego w Przemyślu znajdują się listy hrabiów Krasickich - Ksawerego (1800-1843) i Edmunda (1808-1894), kierowane do ich matki – Julii z Mniszchów Krasickiej (1777-1845). Liczą one ponad 2500 stron i pochodzą z lat 1824-1845. Większość z nich pisana jest w języku francuskim, który w XIX wieku był językiem dyplomacji i elit. Bracia Krasiccy w listach kierowanych do siebie,  ojca (Franciszka Ksawerego Krasickiego) i innych członków rodziny posługują się językiem polskim, zaś w korespondencji do matki – głównie językiem francuskim, wtrącając jedynie polonizmy. Listy do matki rozpoczynają pozdrowienia i grzecznościowe zwroty: Ma chéire Mamam!Trés mére et bonne Mamam! Dalsza część tekstów poświęcona jest głównie sprawom życia codziennego oraz relacjom z podróży.

Zespół nr 158 Archiwum Zamku Leskiego Krasickich zawiera także listy Julii z Mniszchów Krasickiej pisane do jej matki – Marianny z Ossolińskich Mniszchowej (ok. 1731-1802), w których często zwraca się do niej: Moja najukochańsza mamuniu! Jak mamę serdecznie kocham! Rączki mamie milion razy całuję!

Wszystkim Mamom z okazji Ich święta życzymy równie pięknych listów i wyznań od pociech!

Część jednostek archiwalnych, zawierających listy Krasickich do matek (sygn. 225, 232, 240), znajdujących się w zespole nr 158 Archiwum Zamku Leskiego Krasickich została zdigitalizowana i jest dostępna na stronie Archiwum. http://www.przemysl.ap.gov.pl/skany/

 

 

 

 

 

Pliki do pobrania

Galeria

  • Powiększ zdjęcie AZLK, sygn. 468, s. 1

    AZLK, sygn. 468, s. 1

  • Powiększ zdjęcie AZLK, sygn. 468, s. 2

    AZLK, sygn. 468, s. 2

  • Powiększ zdjęcie AZLK, sygn. 468, s. 4

    AZLK, sygn. 468, s. 4

  • Powiększ zdjęcie AZLK, sygn. 468, s. 73

    AZLK, sygn. 468, s. 73

  • Powiększ zdjęcie AZLK, sygn. 468, s. 74

    AZLK, sygn. 468, s. 74

  • Powiększ zdjęcie AZLK, sygn. 468, s. 87

    AZLK, sygn. 468, s. 87

  • Powiększ zdjęcie AZLK, sygn. 468, s. 88-89

    AZLK, sygn. 468, s. 88-89

  • Powiększ zdjęcie AZLK, sygn. 468, s. 488

    AZLK, sygn. 468, s. 488

  • Powiększ zdjęcie AZLK, sygn. 468, s. 489

    AZLK, sygn. 468, s. 489

Rozwiń Metryka

Podmiot udostępniający informację:
Data utworzenia:2015-03-24
Data publikacji:2015-03-24
Osoba sporządzająca dokument:
Osoba wprowadzająca dokument:
Liczba odwiedzin:32672